آموزشی.اطلاعات مفید علمی . سوال های درسی . تدریس ریاضی

ویروس ها

تاریخ:دوشنبه 14 مهر 1393-06:27 ب.ظ

ویروس موجودی است كه نه رشد می‌كند، نه غذا می‌خورد و نه تنفّس می‌كند. اما می‌تواند تولید مثل كرده و شبیه خودش را به وجود آورد. ویروس نه زنده است و نه غیر زنده، ویروس‌ ها فقط به این دلیل كه می‌توانند تولید مثل كنند، به جانداران شبیه‌ هستند. اما باید دانست كه هر ویروس، فقط هنگامی می‌تواند تولید مثل كند كه در داخل یك سلّول زنده قرار گرفته باشد. به عبارت دیگر ویروس در بیرون از سلّول هیچ ‌یك از نشانه‌های زنده بودن را ندارد و فقط وقتی كه درون یك سلّول زنده وارد می‌شود، از خود نشانه‌ های زندگی را بروز می‌دهد. در واقع ویروس‌ها انگل‌ های اجباری هستند.

ویروس‌ها به قدری كوچك هستند كه با میكروسكوپ‌ های معمولی دیده نمی‌شوند و برای دیدن آن‌ها باید از میكروسكوپ ‌های بسیار قوی و مخصوص به نام میكروسكوپ الكترونی استفاده كنیم.

در ساختمان هر ویروس معمولاً یك پوسته‌ پروتئینی و یك مولكول بسیار درشت از ماده‌ وراثتی یافت می‌شود كه خصوصیات ویروس را به وجود می‌آورد. گروهی از ویروس‌ها مانند ویروس ایدز، ساختمان پیچیده‌ تری دارند.

ویروس‌ها را در هیچ یك از گروه‌ های موجودات زنده جای نمی‌دهند، زیرا سلّول ندارند. یعنی هسته، سیتوپلاسم و ...  ندارند.  ویروس‌ها را مرز میان موجودات زنده و غیر زنده به حساب می‌آورند.

ویروس‌ها اقسام مختلف دارند و انواع آن‌ها به همه‌ی جانداران دیگر یعنی گیاهان، جانوران، قارچ‌ها و حتی باكتری ‌ها حمله می‌كنند و باعث بیماری آن‌ها می‌شوند. بیشتر ویروس‌ها ضرر دارند و تعداد كمی هم نه فایده دارند و نه ضرر. ولی ویروس‌هایی كه مفید باشند، بسیار كم و انگشت ‌شمارند.

مبارزه كردن با ویروس‌ ها سخت ‌تر از مبارزه كردن با باكتری‌ ها است. در آزمایشگاه، ویروس را در تخم‌ مرغ كه یك سلّول زنده‌ است، رشد می ‌دهند.

ویروس‌های جانوری و گیاهی

الف- ویروس های جانوری: ویروس‌ هایی هستند که در جانوران تولید بیماری می‌کنند و در بیشتر موارد بر روی باکتری ها و گیاهان بی اثر هستند.
ب- ویروس های گیاهی: ویروس‌هایی هستند که در گیاهان تولید بیماری می‌کنند.

ویروسهای گیاهی

ویروسها در جلبکها ، قارچها ، گلسنگها ، خزه‌ها ، سرخسها و گیاهان عالی دیده شده‌اند. ولی در گیاهان عالی بیش از گیاهان پست مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. ویروسها به گیاهان زراعی خسارت عمده‌ای وارد می‌سازند. چون پاره‌ای از ویروسهای گیاهی چندان شباهتی با ویروسهای دیگر ندارند بنابراین گروه مستقلی را تشکیل می‌دهند. ولی بعضی از آنها دارای خصوصیات مشترک بوده و می‌توان آنها را در یک گروه قرار داد. این گروهها به شرح زیر هستند.
  • ویروسهای میله‌ای یا رشته‌ای
  • ویروسهای ایزو دیامتریک
  • ویروسهای باسیلی شکل
  • ویروئیدها: بیماریزاهایی شبیه ویروسها هستند که در میزبان خود نوکلئو پروتئین تولید نمی‌کنند.
  • ویروسهای جانوری

    ویروس از انواع مختلف جانوران از تک یاختگان تا انسان جدا شده است. میزبان مهم ویروسها در بی‌مهره‌گان ، بندپایان هستند خصوصا کنه‌ها و حشرات. پاره‌ای از ویروسها در عین حال که در حشرات تکثیر می‌یابند می‌توانند در گیاه یا در جانور مولد بیماری باشند، ولی برای خود حشرات بیماریزا محسوب نمی‌شوند. ویروسها در اکثر مهره‌داران فعالیت دارند و در ماهیها ، دوزیستان ، پرندگان و پستانداران بیماریهایی تولید می‌کنند که گاهی علایم آنها به صورت تومور نمایان می‌شود. ویروسها در انسان نیز بیماریهای گوناگونی مانند اوریون ، سرخک ، تب زرد ، آبله ، آنفلوانزا و ... ایجاد می‌کنند.

    img/daneshnameh_up/2/2e/ویروس.JPG

شكل ویروس‌ها

ویروس‌ها به شكل‌های مختلفی مانند میله‌ ای، كروی، مكعّبی، آجر مانند، چندوجهی و ... دیده می‌شوند.

ویژگی‌های عمومی ویروس‌ها
همه‌ ویروس‌ها چند ویژگی مشترك دارند كه آن‌ها را از موجودات زنده‌ دیگر جدا می‌كند. این ویژگی‌ها عبارتند از:
ـ ویروس‌ها سلّول ندارند؛ پیكر هر ویروس از یك پوشش پروتئینی و یك ماده‌‌ی وراثتی به نام « اسید نوكلئیك» درست شده است. در هنگام حمله‌ ویروس به سلّول‌ها، تنها ماده‌ وراثتیِ ویروس، وارد سلّول می‌شود.
ـ همه‌ی ویروس ‌ها برای تولید مثل حتماً باید وارد یك سلّول زنده شوند.
ـ ویروس‌ها میزبان اختصاصی دارند؛ یعنی هر نوع ویروس فقط به یك نوع سلّول زنده حمله می‌كند، مثلاً ویروسی كه در سلّول‌ های گیاهان قادر به تولید مثل است، بر سلّول‌های جانوران اثری ندارد.
ـ ویروس‌ها به اندازه ‌ای كوچك هستند كه با میكروسكوپ‌ های نوری دیده نمی‌شوند و برای مشاهده‌ آن‌ها باید از میكروسكوپ‌ های الكترونی استفاده كرد.

نحوه تولید مثل ویروس

ویروس برای تولید مثل حتماً باید به درون سلّول موجود زنده‌ای راه پیدا كند. ویروس بعد از چسبیدن به دیواره‌ سلّول، ماده‌ وراثتی خود را به درون سلّول وارد می‌كند. هنگامی كه ویروس به درون سلّول راه پیدا كرد، سلّول را مجبور می‌كند فعّالیّت‌های خودش را تعطیل كرده و به كارخانه‌ تولید ویروس تبدیل شود. در نتیجه سلّول‌های آلوده به ویروس، قادر نخواهند بود به زندگی عادی خود ادامه دهند.

از ویروس‌ها چه استفاده ‌هایی می‌كنیم؟

با آن كه بیشتر ویروس‌ها بیماری ‌زا هستند، اما زیست‌شناسان از آن‌ها در موارد زیر استفاده می‌كنند:
ـ كنترل تعداد حشرات مضر از راه بیمار كردن آن‌ها توسط ویروس ‌ها
ـ تحقیق درباره‌ ماده‌ وراثتی سلّول ‌ها و كارهای آن در سلّول
ـ كنترل بیماری ‌های ویروسی از راه تهیّه‌ واكسن از بعضی از ویروس‌ها

بعضی از ویروس‌ها ممكن است مدّتی درون سلّول‌های زنده، غیرفعال بمانند، اما ناگهان پس از مساعد شدن شرایط، فعال شوند و سلّول را از بین ببرند. ویروس تبخال از این نوع است.

بعضی از بیماری ‌هایی كه به وسیله ویروس‌ها ایجاد می‌شوند عبارتند از:

نام بیماری قسمتی از بدن كه ویروس‌‌ها به آن آسیب می ‌رسانند!
ایدز گلبول‌های سفید خون
سرماخوردگی بینی و حلق
زگیل پوست
تبخال پوست
آبله ‌مرغان پوست
سرخك پوست
آنفلوانزای شش ‌ها
ذات ‌الرّیه شش‌ ها
هپاتیت (یرقان ویروسی) كبد (جگر)
اوریون غده‌ های بزاقی
فلج اطفال سلّول‌ های عصبی مغز و نخاع

دفاع بدن در برابر ویروس‌ها
هنگامی كه ویروسی به سلّول بدن حمله می‌كند، سلّول‌هایی كه مورد حمله‌ ویروس‌ قرار می‌گیرند، ماده ‌ای پروتئینی به نام «اینتِرفِرون» تولید می‌كنند. بعد از پاره شدن سلّول‌ و آزاد شدن ویروس‌ها، اینترفرون به سلّول‌های سالم كه هنوز ویروس به آن‌ها حمله نكرده است، می‌چسبد و آن سلّول‌ها را نسبت به ویروس‌ها، مقاوم می‌كند.

تکثیر ویروسها

اسید نوکلئیک هر ویریون فقط تعداد معدودی از ژنهای لازم برای سنتز ویروسهای جدید را دارا می‌باشد. اکثر آنزیمهای ویروسها توسط سلول میزبان ساخته می‌شوند. نقش آنزیمهای ویروس تقریبا بطور کامل با همانند سازی و آماده کردن اسید نوکلئیک ویروسی ارتباط دارد و هرگز با دستگاه سنتز پروتئینی را تولید انرژی رابطه‌ای ندارد. مراحل 5 گانه تکثیر ویروس در سلول میزبان به صورت زیر است.
  • مرحله رونشینی ویروسها بر روی سلول
  • مرحله ورود و نفوذ در سلول
  • مرحله بیوسنتز اجزای ویروسی
  • مرحله رسیدن و کامل شدن ویروس
  • مرحله آزاد شدن ویروس از سلول میزبان و نفوذ آن در سلولهای سالم

منابع و مآخذ:
ـدانش‌فر، حسین و دیگران، علوم تجربی سال دوم، تهران، شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، چاپ هفتم، 1385.
ـگروه زیست‌شناسی دفتر برنامه‌ریزی و تألیف كتاب‌های درسی، علوم زیستی و بهداشت سال اول دبیرستان، تهران، شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، چاپ هشتم، 1385.
ـدانش‌فر، حسین و دیگران، علوم تجربی سال اول، تهران، شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، چاپ ششم، 1384.
ـامانی، محمود و دیگران، علوم تجربی سوم راهنمایی، تهران، شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، چاپ ششم، 1385.
ـكرام‌الدین، محمد و دیگران، زیست‌شناسی و آزمایشگاه (1)، تهران، شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، چاپ هفتم، 1385.

ـكرام‌الدین، محمد و دیگران، زیست‌شناسی و آزمایشگاه (2)، تهران، شركت چاپ و نشر كتاب‌های درسی ایران، چاپ ششم، .


علم اموختن بر هر مرد و زن مسلمان واجب است
نظرات() 


شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic